Bu sene Cumhuriyet'in 103. yılını büyük bir coşku ile kutlayacağız. 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nın hemen öncesinde bugün 28 Ekim'de Atatürk'ün "Efendiler yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz" sözü gündem oldu.
28 Ekim 1923: “Yarın Cumhuriyet İlan Edeceğiz!” Sözünü İlk Duyanlar Arasında Bir Darüşşafakalı
[28 Ekim 1923] [Ekim 2023-18]
Hazırlayan: Beşir Özmen (DŞ’66-74)
Eleştiri, görüş ve önerilerinizi paylaşmanızı rica ederim.
besirozmen@gmail.com
28 Ekim 1923 gecesi “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz!” müjdesini Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün ağzından duyan Kemalettin Sami (Gökçen) Paşa, Halit (Karsıalan) Paşa, Kazım (Özalp) Paşa, İsmet (İnönü) Paşa, Fethi (Okyar) Bey, Rize Milletvekili Fuat (Bulca) Bey ve Ruşen Eşref (Ünaydın) Bey’in aziz anısına…
29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet’in ilanından önceki 28 Ekim 1923 gecesini Mustafa Kemal NUTUK’ta şöyle anlatıyor:
“Çankaya’ya gitmek üzere Meclis binasını terk ederken, Kemalettin Sami ve Halit Paşaların beni beklemekte olduklarını anlayınca, akşam yemeğine gelmelerini Savunma bakanı Kâzım Paşa aracılığıyla bildirdim. İsmet Paşa ile Kâzım Paşa’ya ve Fethi Bey’e de Çankaya’ya benimle beraber gelmelerini söyledim. Çankaya’ya gittiğim zaman orada, beni görmek üzere gelmiş Rize milletvekili Fuat, Afyon milletvekili Ruşen Eşref Beylere rastladım. Onları da yemeğe alıkoydum.
Yemek esnasında, ‘Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz!’ dedim. Hazır bulunan arkadaşlar derhal düşünceme katıldılar. Yemeği terk ettik. O dakikadan itibaren, nasıl hareket edileceği hakkında, kısa bir program belirleyip arkadaşları görevlendirdim.
Tespit ettiğim program ve verdiğim talimatın uygulamasını göreceksiniz!”
“Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz!” müjdesini Atatürk’ün ağzından ilk duyan 7 kişi arasında Darüşşafakalı, 1659 Kemalettin Efendi (DŞ’1897-1901) de vardır. 50 yıllık hayatının yaklaşık 20 yılı okullarda, 20 yılı orduda, savaşlarda, 10 yılı da Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Berlin Sefiri olarak geçmiştir; vatan hizmetinde 50 yıl!
Korgeneral Kemalettin Sami Gökçen (DŞ’1897-1901) ile ilgili daha fazla bilgiye ulaşmak için tıklayınız.
Yararlanılan Kaynaklar
- Günümüz Türkçesiyle Nutuk / Mustafa Kemal Atatürk, Günümüz Türkçesine özetleyerek aktaran: Yücel Demirel, Yapı Kredi Yayınları, 6. baskı: İstanbul, Mart, 2020.
